Jaką rasę mam wybrać?

[Stevie Rae]

[quote name='Sylfa']Witam :)
Wraz z rodziną niedawno zaczęłam zastanawiać się nad kupnem towarzysza dla naszego psiaka. Szukam psa, który nie będzie całego spaceru spędzał na węszeniu i tropieniu. Pokazanie mojemu psu, że zabawa z człowiekiem i innym psem jest równie interesująca co szaleńcza pogoń za tropem zająca zajęło mi dość dużo czasu i wolałabym nie musieć tego znów przechodzić :) Dobrze byłoby gdyby pies miał około 20 kg (+/- 5kg), miał średnią/krótką sierść (niewymagającą strzyżenia) i był dość aktywny. Mam nadzieję, że mi doradzicie ;)
Pozdrawiam

Moje propozycje:
- border collie
Waży ok. 20-23 kg, pies aktywny, i przede wszystkim - niezwykle inteligentny. Dlatego też sądzę, że dodatkowo prościej będzie nauczyć Go (bo myślę, że każdy pies o ile na spacerku pojawia się coś interesującego - będzie próbował to otrzymać) skupiania uwagi na przewodniku, czy też całkowitego ignorowania apetycznych kąsków (że tak to nazwę). Zresztą, to jedna z moich ulubionych ras, dlatego śmiem twierdzić, po poczytaniu i pogadaniu z właścicielami, że raczej takie zachowanie w ogóle nie powinno wystąpić. No - ale pamiętaj, że każdy psiak jest inny.
- Collie
podobnie jak powyżej. Tutaj musisz poświecić nieco więcej czasu na zadbanie o sierść pupila, a piszesz, że mało jesteś w domu i potrzebujesz dla psiaka towarzysza - także ....?
- pudelek, samoyed?
- kundelek
zachęcam do adopcji. Schroniska przepełnione, a znajdziesz w nich z pewnością jakiegoś dla siebie :)

[Pajęczyca]

Ok, pierwsze co przychodzi mi na myśl to właśnie adopcja!
Border collie to straszna odpowiedzialność!!! Musisz sie porzadnie zastanowić czy chcesz się podjąć wychowywania psa- pracoholika ;)
Zgadzam sie z Nat - Mare co do owczarka collie, tylko właśnie... sierść :P
Albo owczarek szetlandzki - mniejsza powierzchnia siersci do czesania, tylko on jest malutki, mniejszy niz mówiłaś.
Moze welsh corgi cardigan - mimo krótkich łapek sa bardzo zwinne i łatwiejsze do wychowania niż pembroke

[Paulix]

[quote name='Nat - Mare']Moje propozycje:
- border collie
Waży ok. 20-23 kg, pies aktywny, i przede wszystkim - niezwykle inteligentny. Dlatego też sądzę, że dodatkowo prościej będzie nauczyć Go (bo myślę, że każdy pies o ile na spacerku pojawia się coś interesującego - będzie próbował to otrzymać) skupiania uwagi na przewodniku, czy też całkowitego ignorowania apetycznych kąsków (że tak to nazwę). Zresztą, to jedna z moich ulubionych ras, dlatego śmiem twierdzić, po poczytaniu i pogadaniu z właścicielami, że raczej takie zachowanie w ogóle nie powinno wystąpić. No - ale pamiętaj, że każdy psiak jest inny.
- Collie
podobnie jak powyżej. Tutaj musisz poświecić nieco więcej czasu na zadbanie o sierść pupila, a piszesz, że mało jesteś w domu i potrzebujesz dla psiaka towarzysza - także ....?
- pudelek, samoyed?
- kundelek
zachęcam do adopcji. Schroniska przepełnione, a znajdziesz w nich z pewnością jakiegoś dla siebie :)

Border Collie waży 20 - 23 kg? To chyba tylko duży samiec :D
BC to pies dla osób, które chcą coś naprawdę robić z psem, a nie jako towarzysz wycieczek do lasu. Border Collie jest nastawiony na pracę, co nie oznacza, że wszystko umie sam - u bc występuje problem pasienia, dlatego wiele szczeniąt i dorosłych psów nie dogaduje się w kwestii zabaw z innymi psami, ich zachowania (np. podbieganie z boku) są traktowane jako agresja. Krótkowłose psy bardzo linieją.

[zmierzchnica]

[quote name='Sylfa']Mam dwuletniego kundelka przypominającego z wyglądu i charakteru przerośniętego cocker spaniela :) Jest bardzo towarzyski, a dużo czasu spędzam w szkole, wtedy nikt się z nim nie bawi. Nie chcę, żeby pół dnia się nudził :( Lubi inne psy, czasami bawi się z psem sąsiadów albo mojej koleżanki. Mam dom z ogrodem, pies gdy jest ciepło jest wypuszczany na dłużej, na noc wraca do domu. Codziennie chodzę z nim na dłuższy spacer do lasu i nad jeziorko. Jest trochę dominujący w stosunku do mniejszych samców, ale nie jest agresywny, unika bójek i gdy inny pies nie przyjmie bez problemu jego jako wyżej postawionego w hierarchii to się poddaje :). Jest bardzo aktywny i uwielbia biegać np. z rowerem i czuję czasem, że potrzebuje towarzystwa innego psa, bo próbuje dotrzymywać mi tempa jest tak jakby ograniczony, a z innym aktywnym psem mógłby poszaleć na całego :) Ćwiczę z nim agillity, mamy prowizoryczny tor mojej roboty na ogrodzie :)

Pinczer średni może? Moim zdaniem pasowałby idealnie. Co do bc to jednak bym się zastanawiała, jeżeli Sylfa jest dużo czasu w szkole. Potrzeba by było psiaka, który jednak potrafi się zająć sobą czy drugim psem i nie trzeba by było specjalnie go uczyć wyłączania się i uspokajania... Collie krótkowłosy, jeżeli długi włos komuś przeszkadza w rough ;) Sheltie też wydaje mi się dobrym wyborem, tylko zostawiony sam w ogródku ze swoją szczekliwością mógłby być dość uciążliwy... Do głowy przychodzi mi też nova scotia duck tolling retriever (toller), to przyjazne psy, chętne do pracy z człowiekiem. Pudel pasowałby idealnie, ale Sylfa zastrzegła, że nie chce psa wymagającego dużo zabiegów pielęgnacyjnych ;) No a samojedy to jednak szpice, mają silny instynkt myśliwski.

Ale tak jak poprzednicy, proponuję rozważyć wzięcie aktywnego, średniej wielkości kundelka - jeżeli nie zamierzasz psa wystawiać, chcesz po prostu towarzysza dla swojego psiaka i dla siebie, to wzięcie dorosłego, młodego psa byłoby najlepszym rozwiązaniem. Najlepiej wziąć zwierzaka z domu tymczasowego, gdzie sprawdzono, czy nie goni za tropami, ma instynkt myśliwski, lubi inne psy itd. Pamiętaj, że jak weźmiesz szczeniaka to długo nie będzie on mógł biegać przy rowerze czy bawić się zbyt szaleńczo z innymi psami ze względu na stawy.. Oczywiście, w schroniskach czy domach tymczasowych także są szczenięta, ale takie psiaki to jednak trochę loteria, nie wiadomo co wyrośnie i z jakimi cechami ;)

[FRODKA]

No a samojedy to jednak szpice, mają silny instynkt myśliwski.

mój samojed nie miał wcale instynktu mysliwskiego ,bardzo dobrze czuł się w ogrodzie z drugim psem i nie tesknił za bardzo za człowiekiem.Oczywiście codzienny kontakt z właścicielem i spacery miał zapewniony.

[Sylfa]

Dziękuję wszystkim :) Daliście mi do myślenia na temat schroniska. W wakacje spędzę trochę czasu w schronisku, wtedy miałabym okazję poznać wiele psów i wybrać tego najodpowiedniejszego :D Szukałam odpowiedzi na moje pytanie, a miałam ją praktycznie przed nosem :) Dzięki jeszcze raz i pozdrawiam ;)

[Vesper]

[quote name='Unbelievable']biewery to "rasa" niezarejestrowana w FCI, czyli tym głównym, międzynarodowym stowarzyszeniu, do którego należy Związek kynologiczny w Polsce. działa u nas również polski klub psa rasowego- w skrócie pkpr- który to nie ma dobrej opinii i sobie na to zasłużył ale to już inny temat- w każdym bądź razie pkpr nie należy do FCI, ergo- może mieć zarejestrowane rasy których nie akceptuje FCI. Dlatego te "rodowody" należy brać w cudzysłów i psy są tak tanie.
Aczkolwiek można i psa z ZK znaleźć w cenie spokojnie 1500zł

Jest dokładnie tak, jak napisała Unbelievable. Chociaż jeżeli akurat zdecydowałaś się na Biewera właśnie, to albo z "rodowodem" PKPR albo... kundelka z którego nie wiadomo co wyrośnie...:razz: 1500zł jest to cena, za którą spokojnie kupisz psa z metryczką Związku Kynologicznego, jak zrozumiałam, nie zależy Ci na wystawach, a więc piesek rasowy, ale z niewielkim "defektem" takim jak np. nie ten kolor pazurów, albo u Yorka, zbyt jasny włos. Piszę u Yorka, bo mając córkę alergiczkę, ja doradzałabym Ci yorka lub grzywacza chińskiego. Obydwie rasy są teraz popularne, i wiem że w tej cenie kupisz szczeniaka, wystarczy podzwonić. Jeżeli chcesz, napisz do mnie na pw, a wyślę Ci kilka adresów hodowli (zarejestrowanych w ZK) rasy którą wybierzesz. Co jeszcze sprawia że przy córce-alergiczce odradzałabym Biewera? Jest to tam młoda rasa (OK, niech i tak będzie) że niewiele można powiedzieć na jej temat. Nie wiadomo, jakich krzyżówek jest efektem (podobno tajemnica państwa Biewerów, twórców tych piesków), ja bym się skłaniała że oczywiście york i... maltańczyk, a może i shih-tzu. Trzeba poczekać kilka lat, żeby zobaczyć co będzie z "rasą"- w tej chwili te psy które żyją, jest to jakieś 4-te pokolenie po psach wyjściowych... Osobiście czytałam artykuł o tych psach 3 lata temu, kiedy to pewna pani przywiozła do Polski pierwsze egzemplarze (więcej nt tej rasy napisałam, i nie tylko ja, w wątku do którego za chwilę prześlę link). Pozdrawiam.

Link do wątku Biewerów:
http://www.dogomania.pl/forums/1151-Biewer

[Pajęczyca]

Sylfa świetny plan! :D Jeszcze dodam że pinczer może być dominujacy - taki piesek z charakterkiem, tak łatwo może nie uznać wyższosci innego psa nad sobą.

[Orzełek]

Witam!

Chciałbym przedstawić Wam warunki jakimi dysponuję, preferencje i prosić o polecenie kilku ras piesków, które czułyby się u mnie dobrze.

Mieszkam pod miastem, dysponuję sporym ogrodem, a 100m od domu mam las. Na działce mam kojec oraz przestronną, ocieploną i zadaszoną budę.
Potrzebuję pieska średniej wielkości, towarzysza oraz stróża. Piesek może liczyć na gotowane jedzenie, opiekę weterynaryjną i sporą dawkę ruchu. Niestety na szkoleniu się nie znam.
Mieszkają ze mną rodzice - emeryci spędzający sporo czasu w ogrodzie, więc piesek miałby towarzystwo. Dzieci nie mam, ale kto wie.. ;)
Podobają mi się psy krótkowłose, takie jak rhodesiany, wyżły, boksery, gończe polskie itd.

[Martens]

A pies miałby być w tej budzie na stałe czy nocowałby w domu? Bo jeśli to pierwsze, to te rasy krótkowłose nie są zbyt trafionym pomysłem ;)

Przed zakupem psa zamierzasz nabyć tylko podstawową wiedzę na temat wychowania psów, czy myślisz o poszerzaniu wiedzy na ten temat, szkoleniu pod okiem instruktora? Bo od tego zależy, na ile wymagającą pod tym względem rasę można Ci polecić - z tych na razie wymienionych żadne do specjalnie łatwych dla laika nie należą ;)

[Orzełek]

Z pieskami mieszkam od urodzenia czyli 35 lat, więc jakąś tam wiedzę mam. Nie taką z książek, bo przeczytałem o wychowaniu psów tylko jedną, ale z życia wziętą ;) Raczej nie zamierzam brać udziału w szkoleniach. Wystarczy, że pies będzie w miarę posłuszny, a tego potrafię go nauczyć.
Pies będzie mieszkał na zewnątrz, więc musi być odporny na chłód. Zaznaczam jednak, że buda jest ocieplona, na zimę kupuję słomę, a wejście obijam grubą tkaniną. W środku, gdy jest tam piesek jest naprawdę ciepło, nawet w czasie mrozów.

Dodam jeszcze, że moja okolica stała się w ostatnich latach nieco niebezpieczna. Zaczęły się kradzieże, akty wandalizmu, których jeszcze 10 lat temu tutaj nie było. Potrzebuję pieska czujnego, który swoją posturą i zachowaniem da do myślenia potencjalnym niechcianym gościom.

Obecnie mieszka ze mną piesek, który w 2/3 jest rottweilerem, a w 1/3 dogiem niemieckim. I choć jest przemiłym psiakiem, który nigdy nikogo nie ugryzł, to jednak obcy czują przed nim respekt. Psiak niestety jest staruszkiem, niemal całkiem oguchł, a problemy sprawia mu przebiegnięcie kilkunastu metrów. Do tego ma problemy zdrowotne i nie wiem ile jeszcze z nami będzie. Być może za rok będę musiał sprowadzić jego następcę.

[Martens]

To pomyśl może o suni rottweilera? Samiec bywa dość dominujący, sukę dużo łatwiej ułożyć a też jest bardzo dobrym stróżem. Sierść ma niby krótką, ale grubą z podszerstkiem, więc w budzie będzie czuć się dobrze. Ta sierść to nie tylko kwestia budy i ciepła w niej, ale też tego, że w momencie dużych mrozów między budą a dworem jest wielka różnica temperatur i ta sierść jest potrzebna też do tego, żeby neutralizować ten szok termiczny, izolować ciało od skoków temperatur, które najbardziej szkodzą psu - a nie tylko od tego, żeby było mu ciepło.
Ewentualnie może sunia owczarka środkowoazjatyckiego, ale to już trochę trudniejszy pies niż rottweiler, musiałbyś lepiej zapoznać się z rasą, porozmawiać z hodowcami, bo to dość specyficzne psy.
Jeśli chcesz, żeby pies był skutecznym stróżem, gończe i wyżły raczej się nie sprawdzą.

[Bastylia]

Tak jak napisała Martens - psy z krótką okrywą włosową, powinny mieć stały dostęp do domu. Nie powinno ich się zostawiać na dworze 24h/d. ;)
Jeśli masz takie warunki, a nie inne to może warto (dla dobra psiaka) wybrać nieco dłuższy włos? :) Narzeczony ma psiaka podobnego do duck toller'a (ma spory podszerstek), mieszka on sobie na podwórku z drugim "kolegą", na noc śpią w szopie na trocinach, jest im tam dobrze... ani w zimę, ani w lato nie zaglądają do szopy w dzień bo wolą hasać po podwórku. :)

[Orzełek]

Hmm rottweiler? Nie brałem pod uwagę tej rasy, ale skoro twierdzisz, że to dobry wybór to poczytam o niej. Ten owczarek mi się nie podoba, kloc taki ;)
Proszę o kolejne rasy. Żaden z piesków z myśliwskim rodowodem nie sprawdzi się jako stróż? Szkoda, bo podobają mi się bardzo psy takie jak wyżeł czy pointer...

[agniecha377]

:razz:[quote name='Olleo']Szczerze powiedziawszy, to waga tego psa mnie poraza. To juz dog wydaje mi sie mniej klopotliwy. No ale moze jestem uprzedzony filmem? ;)

Poniewaz nikt nie napisal "stary, no co ty? podhalan wrecz idealnie pasuje do twoich wymagan!", to pewnie mam racje? :(

A bernenski pies pasterski? Tak patrze na charakterystyke na mojpupil.pl oraz zdjecia tutaj: http://www.hauward.pl/arch_bernenczyki.html i wydaje mi sie, ze moglby sie sprawdzic. Nie pisza nic o ogrodzie, choc pasterski - nie wiem, czy zycie poza domem jest dla takiego psa. I szkoda, ze tak krotko zyja :(

[edited]
ok, doczytalem, ze bernenczyki sie na dwor nie nadaja, ani do strozowania. Bernardyny zreszta chyba tez nie?

Bernardyn nie jest dużo bardziej kłopotliwy niż inne psy. My również pracujemy po 11 godzin pies spokojnie spędza czas samotnie (od niedawna ma koleżankę) jeżeli konsekwentnie będziecie postępować nie będzie problemu z posłuszeństwem moją prowadzi na smyczy nawet mój 4 letni syn ważący 13 kg a pies w tej chwili ma już 33 kg:razz: Niestety zaangażowani w wychowanie muszą być wszyscy członkowie rodziny nawet dzieci! Co do stróżowania obcych nie wpuści na podwórko bez naszej zgody. Jak kupiliśmy benka było jeszcze zimno a ona była mała więc przez pewien czas była w domu teraz mieszka w budzie, buda jest w kojcu ale na razie nie było potrzeby zamykania go:lol: I jeszcze chciałam dodać parę słów do wątku Sarbki oboje moich dzieci ma astmę oskrzelową na podłożu alergicznym, córka uczulona na wszelakie pyłki syn na roztocza kurzu domowego nie mają kłopotów przez psy. Systematyczne sprzątanie i po kłopocie;) i sierść długowłosego psa 1000 razy lepiej się sprząta niż krótko

[Orzełek]

[quote name='Bastylia']Tak jak napisała Martens - psy z krótką okrywą włosową, powinny mieć stały dostęp do domu. Nie powinno ich się zostawiać na dworze 24h/d. ;)
Jeśli masz takie warunki, a nie inne to może warto (dla dobra psiaka) wybrać nieco dłuższy włos? :) Narzeczony ma psiaka podobnego do duck toller'a (ma spory podszerstek), mieszka on sobie na podwórku z drugim "kolegą", na noc śpią w szopie na trocinach, jest im tam dobrze... ani w zimę, ani w lato nie zaglądają do szopy w dzień bo wolą hasać po podwórku. :)[/QUOTE]
Mam kilka murowanych budynków gospodarczych, które mógłbym przystosować dla pieska, ale tam zimą mimo ocieplenia ścian temperatura spada poniżej zera. Naprawdę w budzie jest cieplej! Kiedy piesek wejdzie zamyka się za nim kurtyna z tkaniny, a on sam swoim ciałem i oddechem skutecznie ogrzewa wnętrze.

[Pajęczyca]

Psy myśliwskie wymagają dużo pracy i uwaznego szkolenia. Myślę, że rottwieler to może być dobry wybór :)
Na myśl przychodzi mi jeszcze owczarek anatolijski, ale to dość rzadka rasa.

[Sybel]

To ja dorzucę może kundelka. To są naprawdę fantastyczne psy, do tego niepowtarzalne, o genialnej urodzie. Można poszukac młodzika z jakiegoś domu tymczasowego, o którym opiekun może sporo powiedzieć. Moja siostra ma wariację na temat rottweilera, Tyfus jest pzrecudowny. Moje dwa kundle i dwa kundle mojego lubego też.

[Orzełek]

[quote name='Sybel']To ja dorzucę może kundelka. To są naprawdę fantastyczne psy, do tego niepowtarzalne, o genialnej urodzie. Można poszukac młodzika z jakiegoś domu tymczasowego, o którym opiekun może sporo powiedzieć. Moja siostra ma wariację na temat rottweilera, Tyfus jest pzrecudowny. Moje dwa kundle i dwa kundle mojego lubego też.[/QUOTE]
Wolałbym jednak psa rasowego, bo wiadomo co z niego wyrośnie. Jakoś nie mam z kolei przekonania do brania psa dorosłego, np. ze schroniska. Kiedyś opiekowałem się kilkuletnim wyżłem, którego trzymał u nas pewien myśliwy. Mimo, że był dobrze ułożony i nigdy nie okazywał wobec mnie agresji to i tak do końca mu nie ufałem. Dziwnie mu z oczu patrzyło ;)

[Martens]

[quote name='Orzełek']Mam kilka murowanych budynków gospodarczych, które mógłbym przystosować dla pieska, ale tam zimą mimo ocieplenia ścian temperatura spada poniżej zera. Naprawdę w budzie jest cieplej! Kiedy piesek wejdzie zamyka się za nim kurtyna z tkaniny, a on sam swoim ciałem i oddechem skutecznie ogrzewa wnętrze.[/QUOTE]

Ale już pisałam, że nie chodzi o temperaturę w samej budzie - tylko o to, że pies dziesiątki razy wychodząc z niej w ciągu dnia będzie przeżywał szok termiczny rzędu kilkudziesięciu stopni. W takich sytuacjach pies musi mieć izolację w postaci sierści z podszerstkiem. Jak to wpłynie na stawy, płuca, nerki to niestety wyjdzie po kilku latach.

Pointer owszem, jest piękny, ale prawie goły, absolutnie nie nadaje się do budy. Stróż też z niego marny. Najznośniejszym stróżem z wyżłów jest niemiecki krótkowłosy - ale on znowu też z budą nie współgra, ani tym stróżowaniem nie dorówna rasom do tego stworzonym; może Ci się trafić osobnik, którego w ogóle nie będą obchodzili obcy na posesji. Do budy nadaje się teoretycznie wyżeł niemiecki szorstkowłosy, ale stróż z niego marny, mam kilka tych psów w dalszej rodzinie i każdy może przy nich wejść, a jeden dodatkowo jest notorycznym uciekinierem.

Jeśli rottweiler Ci się podoba, powinien być dobrym wyborem ;) Ewentualnie tak jak piszą dziewczyny, jakiś mieszaniec, który wpadnie Ci w oko; można adoptować psa z domu tymczasowego, gdzie pies jest pod opieką jednej osoby, jest znany jego charakter - niekoniecznie niespodziankę prosto ze schroniska.

[Sybel]

A ja nie rozumiem określenia, że psu dziwnie z oczu patrzy :| Serio...

[Orzełek]

OK, rozumiem o co chodzi z tą temperaturą. Tak więc szukam wśród piesków z podszerstkiem
Rottweiler tak średnio mi się podoba, nie wiem też czy rodzice - dzielący ze mną posesję - wyraziliby zgodę - media zrobiły tej rasie krzywdę (i nie tylko tej...).
Ale pomyślę, mam dużo czasu.
Ukierunkowaliście mnie ku nieco innym rasom niż te, o których myślałem. Czytam sobie teraz m.in. o Dużym Szwajcarskim Psie Pasterskim, byłaby to odpowiadająca mi rasa, tylko że ponoć źle znosi mieszkanie w kojcu.

[Martens]

No niestety trzymanie psa w kojcu znacznie zawęża pulę ras do wyboru, nie tylko ze względu na sierść, ale też towarzyskość. I z reguły psy ulegle, łatwe w wychowaniu, są przy tym kiepskimi stróżami i są za bardzo rodzinne na mieszkanie tylko w budzie. Natomiast psy stróżujące, dobrze znoszące życie w kojcu poza domem są bardziej niezależne i trudniejsze w układaniu. Rottki akurat w miarę łączą te cechy, nie są tak trudne w wychowaniu jak owczarki azjatyckie czy kaukazy, są rodzinne, ale przy tym jeszcze ten kojec znoszą, jeśli ktoś się nimi codziennie zajmuje. No i do tego mimo grubszej sierści jest w miarę gładki, więc wpisuje się w mniej więcej w Twoje oczekiwania estetyczne. Jeśli masz dużo czasu dla psa i sporo byś się nim codziennie zajmował, od biedy może być jeszcze Leonberger, ale to już sporo dłuższa sierść niż u rottka. A może owczarek podhalański? No ale i on, i Leoś to takie kloce i utrzymanie ich sporo kosztuje.

[Orzełek]

Hehe, już tłumaczę. Z moim psiakiem jest tak, że wystarczy jedno spojrzenie i wiem czego się po nim spodziewać. Np. czy mogę wejść z nieznaną osobą na posesję czy lepiej najpierw go zamknąć w kojcu, czy będąc na spacerze przejść z nim obok biegającego luzem psa czy lepiej wybrać inną drogę itp. Umiem odczytywać mowę jego ciała.
Natomiast tamten wyżeł "miał twarz pokerzysty" :) Kiedy go czesałem, zabierałem jego miskę czy też odwiedzał nas ktoś nieznajomy on sztywniał, nieruchomiał, dziwnie patrzył. Czasem bałem się, że rzuci mi się do gardła, ot takie miałem odczucie. Mieszkał u nas może rok, nigdy nawet na mnie nie warknął, ale kilka razy miałem gęsią skórkę kiedy z nim przebywałem

[evel]

A może leonberger? Czy za duży?